พินัยกรรมในประเทศไทย — เลือกแบบให้ถูกและไม่เป็นโมฆะ

พินัยกรรมตามกฎหมายไทยมีได้หลายแบบ แบบธรรมดาตามมาตรา 1656 ต้องทำเป็นหนังสือ ลงวัน เดือน ปี ในขณะที่ทำ ผู้ทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน และพยานลงลายมือชื่อรับรองลายมือชื่อของผู้ทำพินัยกรรมในขณะนั้น แบบเขียนเองทั้งฉบับตามมาตรา 1657 ผู้ทำพินัยกรรมต้องเขียนข้อความ วัน เดือน ปี และลายมือชื่อด้วยลายมือตนเองทั้งหมด แบบนี้ไม่ต้องมีพยาน แต่ห้ามพิมพ์หรือให้ผู้อื่นเขียนแทนแม้เพียงบางส่วน

แบบเอกสารฝ่ายเมืองตามมาตรา 1658 ทำต่อกรมการอำเภอหรือเขต โดยผู้ทำพินัยกรรมแจ้งข้อความที่ประสงค์ต่อเจ้าพนักงานต่อหน้าพยานสองคน เจ้าพนักงานจดข้อความ อ่านให้ฟัง แล้วทุกฝ่ายลงลายมือชื่อ ส่วนแบบเอกสารลับตามมาตรา 1660 ผู้ทำพินัยกรรมปิดผนึกเอกสารแล้วนำไปแสดงต่อเจ้าพนักงานพร้อมพยาน และแบบทำด้วยวาจาตามมาตรา 1663 ใช้ได้เฉพาะเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษที่ไม่อาจทำตามแบบอื่นได้ เช่น ตกอยู่ในอันตรายใกล้ความตาย และมีผลจำกัดตามที่กฎหมายกำหนด

ข้อผิดพลาดที่ทำให้พินัยกรรมเสียมากที่สุดคือเรื่องพยาน มาตรา 1653 ห้ามผู้เขียนพินัยกรรมและพยานเป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้น รวมถึงคู่สมรสของบุคคลดังกล่าว ข้อกำหนดที่ยกทรัพย์ให้บุคคลต้องห้ามเหล่านี้ตกเป็นโมฆะ นอกจากนี้ผู้เยาว์ คนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ และผู้ที่หูหนวก เป็นใบ้ หรือตาบอดทั้งสองข้าง ไม่อาจเป็นพยานในพินัยกรรมได้ตามมาตรา 1670

การเขียนพินัยกรรมให้ครอบคลุมทรัพย์สินหลายประเภทต้องระบุทรัพย์ให้เฉพาะเจาะจงพอที่จะชี้ตัวได้ เช่น ที่ดินระบุเลขที่โฉนดและตำบลอำเภอจังหวัด ห้องชุดระบุเลขที่ห้องและชื่ออาคารชุด บัญชีธนาคารระบุชื่อธนาคารและสาขา หุ้นระบุชื่อบริษัทและเลขทะเบียนนิติบุคคล การเขียนกว้างเกินไปทำให้ต้องตีความและอาจเกิดข้อพิพาทระหว่างทายาทในภายหลัง

ผู้ที่มีทรัพย์สินทั้งในไทยและต่างประเทศควรพิจารณาทำพินัยกรรมแยกฉบับตามเขตอำนาจ และเขียนข้อความจำกัดขอบเขตให้ชัดว่าฉบับนี้ใช้กับทรัพย์สินในประเทศใด เพื่อไม่ให้ฉบับที่ทำทีหลังไปเพิกถอนฉบับก่อนโดยไม่ตั้งใจ จุดนี้เป็นสาเหตุของข้อพิพาทข้ามประเทศที่พบบ่อย และควรให้ทนายความในทั้งสองเขตอำนาจตรวจถ้อยคำก่อนลงนาม