เอกสารงานสมรสและครอบครัว — 6 กลุ่มกรณี

สำนักทะเบียนอำเภอและสำนักงานเขตในประเทศไทยไม่มีวิธีตรวจสอบสถานภาพการสมรสของชาวต่างชาติจากฐานข้อมูลไทยได้เอง จึงอาศัยหนังสือรับรองที่ออกโดยสถานทูตหรือสถานกงสุลของประเทศนั้นในไทย ชื่อเรียกเอกสารต่างกันไปตามประเทศ เช่น Affirmation of Freedom to Marry, Certificate of No Impediment, Single Status Certificate หรือ Nulla Osta แต่หน้าที่ทางกฎหมายเหมือนกันคือยืนยันว่าผู้ยื่นไม่มีคู่สมรสอยู่ก่อน

ขั้นตอนการขอเอกสารนี้เป็นระเบียบภายในของแต่ละสถานทูต บางแห่งออกให้ทันทีเมื่อยื่นคำสาบานพร้อมหนังสือเดินทาง บางแห่งต้องนัดหมายล่วงหน้า บางแห่งกำหนดให้ยื่นหลักฐานการหย่าหรือใบมรณบัตรของคู่สมรสเดิมประกอบ เราจึงไม่ระบุขั้นตอนตายตัวแทนสถานทูต แต่จะช่วยตรวจรายการเอกสารกับประกาศล่าสุดของสถานทูตนั้นก่อนวันนัด

ทะเบียนสมรสของไทยมีสองฉบับที่ใช้บ่อยและมีน้ำหนักต่างกัน คือ ใบสำคัญการสมรส (คร.3) ซึ่งเป็นใบมอบให้คู่สมรสถือไว้ และสำเนาทะเบียนสมรส (คร.2) ซึ่งเป็นสำเนารายการทะเบียนที่นายทะเบียนรับรอง หน่วยงานต่างประเทศจำนวนมากขอ คร.2 เพราะมีรายละเอียดครบกว่า จึงควรคัดสำเนาที่นายทะเบียนรับรองใหม่ก่อนเริ่มขั้นตอนแปล

เอกสารทะเบียนที่นำไปใช้ต่างประเทศควรเป็นฉบับคัดรับรองที่ออกใหม่ ไม่ใช่สำเนาถ่ายเอกสารเก่าที่เก็บไว้หลายปี เพราะบางประเทศกำหนดว่าเอกสารต้องออกไม่เกินกรอบเวลาหนึ่งก่อนยื่น กรอบเวลานี้ผันแปรตามหน่วยงานปลายทางและควรตรวจสอบจากประกาศของหน่วยงานนั้นโดยตรง

การสมรสที่ทำถูกต้องตามกฎหมายของประเทศที่จดทะเบียน โดยหลักย่อมมีผลตามกฎหมาย แต่หน่วยงานไทยหลายแห่ง เช่น การเปลี่ยนคำนำหน้าและนามสกุล การขอวีซ่าและใบอนุญาตให้คู่สมรส หรือเรื่องมรดกและทรัพย์สิน ต้องอาศัยรายการทางทะเบียนของไทย จึงต้องมาบันทึกฐานะแห่งครอบครัว (คร.22) ที่สำนักทะเบียน

เอกสารทะเบียนสมรสที่ออกในต่างประเทศต้องผ่านการรับรองตามระเบียบของประเทศที่ออกก่อน แล้วจึงให้สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ของไทยในประเทศนั้นรับรอง เมื่อนำเข้ามาในไทยจึงแปลเป็นภาษาไทยและรับรองคำแปลที่กรมการกงสุลอีกชั้นหนึ่ง

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดเงื่อนไขรูปแบบของสัญญาก่อนสมรสไว้เข้มงวด สัญญาต้องทำเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อคู่สมรสทั้งสองฝ่ายและพยานอย่างน้อยสองคน และต้องจดแจ้งข้อตกลงนั้นไว้ในทะเบียนสมรสพร้อมกับการจดทะเบียนสมรส หากไม่ครบเงื่อนไขนี้ สัญญาย่อมตกเป็นโมฆะ ไม่ว่าเนื้อหาจะเป็นธรรมเพียงใด

ข้อจำกัดสำคัญคือสัญญาก่อนสมรสจัดการได้เฉพาะเรื่องทรัพย์สินระหว่างคู่สมรส และต้องไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดี รวมทั้งไม่อาจกำหนดให้ใช้กฎหมายต่างประเทศบังคับความสัมพันธ์ทางทรัพย์สินได้ตามอำเภอใจ ข้อตกลงเรื่องอำนาจปกครองบุตรหรือค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรในอนาคตไม่ใช่ขอบเขตที่สัญญาก่อนสมรสจะผูกมัดศาลได้

คำขอวีซ่าคู่สมรสและการต่ออายุการอยู่ในราชอาณาจักรตามเหตุผลสมรส ไม่ได้ตัดสินจากทะเบียนสมรสเพียงใบเดียว หน่วยงานพิจารณาว่าความสัมพันธ์เป็นจริงหรือไม่จากภาพรวมของเอกสาร ทั้งหลักฐานการอยู่ร่วมกัน การติดต่อสื่อสาร และหลักฐานทางการเงินตามที่หน่วยงานนั้นกำหนด

หน้าที่ของเราอยู่ที่ความถูกต้องของเอกสารและคำแปล ไม่ใช่การรับประกันผลการพิจารณา เพราะดุลพินิจเป็นของเจ้าหน้าที่ผู้พิจารณาโดยตรง เราจะช่วยให้ชุดเอกสารสอดคล้องกัน ชื่อสะกดตรงกัน วันที่ไม่ขัดแย้งกัน และคำแปลผ่านการรับรองในรูปแบบที่หน่วยงานปลายทางยอมรับ

การหย่าตามกฎหมายไทยเกิดขึ้นได้สองทาง คือการหย่าโดยความยินยอมซึ่งจดทะเบียนที่สำนักทะเบียน และการหย่าโดยคำพิพากษาของศาล เอกสารผลลัพธ์ต่างกัน ทางแรกได้ทะเบียนการหย่าและใบสำคัญการหย่า ส่วนทางที่สองต้องใช้คำพิพากษาพร้อมหนังสือรับรองคดีถึงที่สุดประกอบการดำเนินการทางทะเบียน

หน่วยงานต่างประเทศมักไม่รับใบสำคัญการหย่าเพียงใบเดียว แต่ขอสำเนาทะเบียนการหย่าที่แสดงรายละเอียดคู่กรณีและวันที่ ควรคัดฉบับรับรองใหม่จากสำนักทะเบียนก่อนเริ่มแปลและรับรอง เช่นเดียวกับเอกสารทะเบียนสมรส